Κώστας Χάρδας

Ημερομηνία Δημοσίευσης: 06/02/2026

“Από τις νότες στην αφήγηση ιστοριών που ξεπερνούν τον ήχο”

Κώστας Χάρδας: “Η Μουσική είναι πάντα εκεί …για να νοηματοδοτήσει σκέψεις, ιδέες, συναισθήματα,  χαοτικές συμπεριφορές”

Κώστας Χάρδας: Μια από τις χαρακτηριστικότερες και πολυσχιδείς προσωπικότητες της σύγχρονης ελληνικής μουσικολογίας και της διεθνούς πιανιστικής τέχνης.

Αναπληρωτής Καθηγητής Συστηματικής Μουσικολογίας στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ. –  πιανίστας διεθνούς ακτινοβολίας – ιδρυτής του πρωτοποριακού μουσικού συνόλου Piandaemonium (12 πιανίστες – 6 πιάνα), καθώς επίσης και ερευνητής της ελληνικής μουσικής του 20ου αιώνα.

Ο Κώστας (Κωνσταντίνος) Χάρδας της μουσικής ανάλυσης, της ερμηνείας και της μουσικής αισθητικής συνδυάζει με σπάνια αρτιότητα την ακαδημαϊκή αυστηρότητα με  την δημιουργική καλλιτεχνική δημιουργία (του ερμηνευτή) – από τις μεταγραφές εμβληματικών έργων (όπως το Άξιον Εστί) μέχρι τις διαλέξεις σε διεθνή πανεπιστήμια (Columbia, Harvard) και από δημοσιεύσεις σε διεθνείς εκδοτικούς οίκους) μέχρι ζωντανές εμφανίσεις (σε αρχαία θέατρα και σύγχρονες σκηνές). Και δεν σταματά να μας εκπλήσσει με τον ξεχωριστό τρόπο που αφουγκράζεται τη μουσική, ως κάτι που αναπνέει, μεταβάλλεται, αφηγείται, αποκαλύπτει…

Πότε χρονικά και με ποιο έναυσμα ξεκίνησε το ταξίδι σας στην Μουσική Τέχνη;

Σύμφωνα με τις αφηγήσεις των γονιών μου, ο μουσικός ήχος φαίνεται ότι μου ασκούσε γοητεία από πολύ μικρή ηλικία. Ωστόσο, τις σπουδές μου στη μουσική, και ειδικά στο ακορντεόν, τις άρχισα όταν πήγα τρίτη δημοτικού. Έναυσμα για την επιλογή του οργάνου, υπήρξε το ακορντεόν που βρισκόταν στο σπίτι και στο οποίο είχε κάνει κάποια μαθήματα η μητέρα μου στο παρελθόν.

Ποια η γοητεία και η αποτίμηση αυτού του μακροχρόνιου ταξιδιού;

Από την αρχή της ενασχόλησης με το ακορντεόν, ένιωσα ότι ο χρόνος που παίζω μουσική είναι ένας χρόνος έξω από τον πραγματικό και καθημερινό. Η αίσθηση αυτή συνεχίζει να με ακολουθεί μέχρι σήμερα, αν και όταν η μουσική γίνει επάγγελμα, υπάρχουν πολλές στιγμές κατά τις οποίες ξεθωριάζει η αρχική της αναμφισβήτητη γοητεία. Την αποτίμηση της πορείας δεν την έχω κάνει ακόμα. Προσπαθώ να σκέφτομαι αυτά που έρχονται και ονειρεύομαι ακόμα να βιώσω.

Ποιοι οι σημαντικότεροι σταθμοί στην καλλιτεχνική σας πορεία;

Το πτυχίο ακορντεόν στα δεκαπέντε μου χρόνια, μου έδωσε την αρχική πεποίθηση ότι θα ήθελα να γίνω μουσικός. Η συνάντηση τη δεκαετία του 1990 με σημαντικούς δασκάλους, όπως η Δόμνα Ευνουχίδου, στη Θεσσαλονίκη, και ο John Bingam στο Λονδίνο, υπήρξε καθοριστική για τη διαμόρφωση του τί σημαίνει μουσική για μένα. Στη συνέχεια, η συνεργασία μου με καταπληκτικούς μουσικούς σε σύνολα όπως το Piandaemonium, το Alter Sonus, κ.ά., με δίδαξε να μαθαίνω αδιάκοπα από τους συμπαίκτες μου και να χαίρομαι την ομαδική ερμηνεία. Τέλος, νομίζω ότι τα τρία CD που έχουν κυκλοφορήσει με δική μου συνεισφορά, κατά κάποιον τρόπο αποτυπώνουν σημαντικές στιγμές στην πορεία μου. Το CD Yannis A. Papaioannou, In The Depth of the Looking Glass, από την εταιρεία Naxos, αποτελεί το αποτέλεσμα μίας μακρόχρονης και πολυδιάστατης ενασχόλησής μου με το έργο του Γ. Α. Παπαϊωάννου.

Το CD The American Album, στην εταιρεία Centaur Records, το χάρηκα πολύ επειδή συνεργάστηκα με την Αμερικανίδα φλαουτίστρια Patricia Surman, σε εξαιρετική μουσική του εικοστού αιώνα. Στο CD Γιώργος Σισιλιάνος: Επετειακή ηχογράφηση, της εταιρείας Ίριδα Classical, συνεργάστηκα με τη σύζυγο και συνοδοιπόρο μου στη μουσική, τσελίστα Ήβη Παπαθανασίου, σε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον έργο του σημαντικού αυτού Έλληνα συνθέτη.  

Σημαντικός σταθμός στη γενικότερη πορεία μου ήταν και η εκλογή μου ως καθηγητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ. το 2009. Από τότε, είμαι σε διαρκή επαφή με τον ενθουσιασμό, την εφευρετικότητα και την αγνότητα των προθέσεων της νεότητας, αντλώντας δύναμη, συναισθήματα και ιδέες από αυτή τη σχέση.  

Ως μουσικός – πιανίστας και μουσικολόγος, πώς βιώνετε αυτήν την διπλή σας ταυτότητα; Πώς η μία αλληλοεπιδρά στην άλλη;

Η ιδιότητα του μουσικολόγου, αν και προέκυψε στην πορεία, για κάποια χρόνια (κυρίως της διδακτορικής έρευνας και συγγραφής) με απορρόφησε ολοκληρωτικά. Ωστόσο, σήμερα η μία ιδιότητά μου ανατροφοδοτεί καθημερινά την άλλη. Δεν φαντάζομαι πια να παίζω μουσική χωρίς να έχω διαμορφώσει μία σειρά από αφηγήσεις, ιστορίες και δομές στο μυαλό μου, ούτε να ερευνώ καινούργια πεδία χωρίς να απολαμβάνω πρακτικά και καθημερινά τον ήχο της μουσικής.

Έχετε ασχοληθεί εκτενώς με την ελληνική μουσική τέχνη του 20ου αιώνα. Η αναλυτική ματιά της έρευνας εμποδίζει ή εμβαθύνει περισσότερο στην ερμηνεία;

Στην περίπτωσή μου, η αναλυτική ματιά, είτε πρόκειται για την ελληνική μουσική είτε για οποιαδήποτε άλλη, μόνο να εμβαθύνω στην ερμηνεία με βοήθησε. Η αναλυτική γνώση δίνει μία πεποίθηση βαθύτερης γνωριμίας με τα νοήματα που φέρει το κάθε έργο. Και αυτή σου προσφέρει πολλές επιλογές στην ερμηνεία.

Διακεκριμένος πιανίστας και μουσικολόγος- ερευνητής  με έμφαση στην ανάλυση, την ελληνική μουσική, και τον μοντερνισμό, ποια εκτιμάτε ως τη μεγαλύτερη πρόκληση στην πορεία σας;

Η αλήθεια είναι ότι όλα τα αντικείμενα με τα οποία ασχολούμαι, ανά καιρούς με συνεπαίρνουν. Η διαδικασία της εκπόνησης του διδακτορικού στην Αγγλία τη δεκαετία του 1990, κατά την οποία υπήρχε σοβαρή συζήτηση για την επιστήμη της μουσικολογίας και τη σχέση της με τον πολιτισμό αλλά και την εκτέλεση, νομίζω ότι ήταν η μεγαλύτερη πρόσκληση που αντιμετώπισα.

Ποια η αποτίμηση της συνεργασίας σας με το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης στους 3 Κύκλους  των Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων 65+ ως Αναπληρωτής Καθηγητής Συστηματικής Μουσικολογίας;

Η εμπειρία από τη συνεργασία μου με το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης για τους 3 Κύκλους  των Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων 65+ ήταν εξαιρετική. Αρχικά, είχαμε μία ανέφελη συνεργασία σε οργανωτικά ζητήματα, και αυτό σε μία οργάνωση στην οποία εμπλέκονται τόσοι άνθρωποι, είναι εξαιρετικά σημαντικό. Όμως, αυτό που χάρηκα ιδιαίτερα ήταν η σχέση με το ακροατήριο. Ήταν ένα ακροατήριο ταυτόχρονα προσεχτικό και δυναμικό, κι αυτό το χάρηκα πολύ. Η δεκτικότητα στην πληροφορία, αλλά, κυρίως, η θέληση ουσιαστικής και ζωντανής συζήτησης πάνω στην πληροφορία, προσωπικά με ενθουσίασε.

Έχοντας κάνει μουσικές σπουδές (πιάνου και μουσικολογίας) στην Ελλάδα και τη Μ. Βρετανία,  ποια διαφορά εντοπίσατε ανάμεσα στο ελληνικό και βρετανικό ακαδημαϊκό μουσικό περιβάλλον;

Τη δεκαετία του 1990, κατά την οποία βρισκόμουν στη Μ. Βρετανία για σπουδές, υπήρχε μεγάλη συζήτηση για την πορεία των ανθρωπιστικών σπουδών και της μουσικολογικής έρευνας συγκεκριμένα. Η στροφή ήταν προς νέα ρεπερτόρια (τζαζ, ροκ) και νέες μεθόδους σκέψης, που αφορούν τον πολιτισμό γενικά. Δουλεύοντας ένα ελληνικό θέμα για το διδακτορικό μου σε αυτό το περιβάλλον, μου έδωσε το έναυσμα να εντοπίσω πολλές διαφορές στην παιδεία που έφερα, σε σχέση με τη δομή παιδείας που έπρεπε να υπηρετήσω. Πρέπει, ωστόσο, να πω, ότι ο χώρος της μουσικολογίας στην Ελλάδα από τότε μέχρι σήμερα, έχει διανύσει μία τεράστια απόσταση. Αυτή τη στιγμή, τα ελληνικά πανεπιστημιακά τμήματα καλλιεργούν παράλληλα και σε βάθος πολλούς διαφορετικούς τομείς της μουσικής έρευνας και πράξης. Ειδικά η έρευνα για την ελληνική μουσική έχει φέρει στην επιφάνεια μουσικές και πολιτισμικές λειτουργίες της μουσικής που δεν φανταζόμασταν ότι υπήρχαν πριν μία εικοσαετία. Πάνω σε αυτό, θα μου επιτρέψετε να αναφέρω και τη δική μου συνεισφορά: το βιβλίο «Για την ελληνική μουσική του εικοστού αιώνα», από τις πανεπιστημιακές εκδόσεις Κάλλιπος, το οποίο είναι ελεύθερης πρόσβασης στο διαδίκτυο στη διεύθυνση: https://repository.kallipos.gr/handle/11419/14008

Πώς προσεγγίζετε την ερμηνεία ενός έργου; Βασίζεστε περισσότερο στην ανάλυση, την έμπνευση, την ιστορική μνήμη ή το συνδυασμό όλων αυτών;

Η μονολεκτική απάντηση είναι φυσικά ο συνδυασμός όλων που αναφέρατε. Η ουσία, ωστόσο, είναι αρκετά πιο πολύπλοκη. Όταν ερμηνεύουμε σε κοινό ένα έργο, αυτό που ουσιαστικά κάνουμε είναι να αφηγούμαστε μία ιστορία χωρίς λόγια. Για να νοηματοδοτηθεί αυτή η αφήγηση και, κυρίως, η πορεία της μέσα στον αμείλικτο μουσικό χρόνο, χρειάζονται όλα αυτά που αναφέρατε. Η ανάλυση προσφέρει τα εχέγγυα της ανάπτυξης συνειδητότητας των ερμηνευτικών αποφάσεων, η ιστορική μνήμη και η αισθητική κατανόηση υποστηρίζουν το βάθος και το πλάτος των νοημάτων και των συγκινήσεων που μπορεί να δημιουργήσει ένα έργο σε κάθε νέα του ερμηνεία, ενώ η έμπνευση και, τελικά, το ένστικτο, διασφαλίζουν τη ζωντάνια και τη μοναδικότητα μίας ερμηνείας στον σημερινό κόσμο. Η διαμόρφωση της ερμηνείας ενός έργου αλλάζει συνεχώς και διαμορφώνεται τόσο από τις γνωστικές και καλλιτεχνικές προσλαμβάνουσές μας, όσο και από την ανθρώπινη κατάσταση που βιώνουμε κάθε φορά. Αυτή είναι και η μαγεία της ερμηνείας. Μπορεί, ουσιαστικά, να αφομοιώνει και να μεταφέρει την ανθρώπινη συνθήκη.  

Εν κατακλείδι, ποιος ο ρόλος και η ευθύνη της μουσικής παγκοσμίως σε καιρούς κρίσεων και σκοταδισμού, όπως σήμερα; Έχετε αναφέρει χαρακτηριστικά, ότι η Μουσική αποτελεί εργαλείο για τη βαθύτερη κατανόηση του κόσμου. Πώς το βιώνετε αυτό καθημερινά;

Για καθένα και καθεμία από μας η μουσική μπορεί να σημαίνει κάτι διαφορετικό. Πλέον υπάρχουν τόσα κανάλια βίωσης του ήχου! Δεν γνωρίζω αν η μουσική έχει ευθύνη η ίδια για κάτι. Στο μυαλό μου, η μουσική είναι πάντα εκεί, με κάποιον τρόπο, για να νοηματοδοτήσει για τον καθένα / καθεμία από εμάς σκέψεις, συναισθήματα, ιδέες, ταυτοτικές συμπεριφορές, και ό,τι θέλουμε, συνειδητά ή ασυνείδητα, να της «φορτώσουμε». Η ικανότητά της αυτή παραμένει ανεξήγητη, άυλη και ρευστή, όπως και η ίδια η φύση της.

Βιογραφικό Κώστα Χάρδα

Ο Κώστας Χάρδας είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ και πιανίστας, ενώ έχει εκλεγεί αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ. Σπούδασε πιάνο και μουσικολογία στην Ελλάδα και στην Αγγλία. Ερευνητικά και εκπαιδευτικά ενδιαφέροντα: μουσική ανάλυση και θεωρία, ελληνική μουσική, μουσική του 19ου αιώνα έως σήμερα, ερευνητική προσέγγιση στη μουσική εκτέλεση, μουσική δωματίου. Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί στην Ελλάδα (Μουσείο Μπενάκη, Studio University Press, κ.ά.) και στο εξωτερικό (Oxford University Press, Cambridge Scholar Press, Routledge, Bloomsbury Academic, κ.ά.). Στις δραστηριότητές του περιλαμβάνονται διαλέξεις για τα Τμήματα Ελληνικών Σπουδών των πανεπιστημίων Columbia (το 2014) και Harvard (το 2019). Το βιβλίο του «Για την ελληνική μουσική του εικοστού αιώνα» κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις ανοιχτές πανεπιστημιακές εκδόσεις Κάλλιπος.

Ως πιανίστας έχει εμφανιστεί στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Λονδίνο, Νέα Υόρκη, Πράγα, κ.α.). Είναι μέλος, μεταξύ άλλων, των συνόλων Piandaemonium (12 πιανίστες – 6 πιάνα), Alter Sonus (κόρνο, τσέλο, πιάνο) και του Τρίο με τον Απόλλωνα Γραμματικόπουλο (βιολί) και την Ήβη Παπαθανασίου (τσέλο). Ηχογραφήσεις: “In the Depth of the Looking Glass” (Naxos, 2013) (βραβευμένη από την Ένωση Ελλήνων Κριτικών Μουσικής και Θεάτρου), “The American Album” (Centaur Records, 2016) και «Γιώργος Σισιλιάνος: Επετειακή Ηχογράφηση» (Ίριδα Classical, 2016). Το καλοκαίρι του 2025 ενορχήστρωσε (σε συνεργασία με τον Νίκο Πουλάκη) το «Άξιον Εστί» του Μίκη Θεοδωράκη για το σύνολο Piandaemonium.